[home]    wintertelling > wintertelling 2010 en 2011 

Nederland heeft massaal gereageerd op de wintertelling. Ongeveer 350 waarnemers hebben hun waarnemingen van ooievaars aan STORK doorgegeven.
In de media zijn veel berichten verschenen over de wintertelling. Op de zaterdagochtend van 8 januari was het zelfs te horen op het NOS-radiojournaal. Ook andere media, zoals RTL en SBS6 (Hart van Nederland), hebben het bericht verspreid via hun websites en teletekst. Radio 3FM heeft erover bericht en op de websites van de NOS en van het NOS-Jeugdjournaal was een oproep te lezen. Daarnaast hebben veel landelijke en regionale kranten over de wintertelling in hun bladen en op hun websites bericht.
Dit heeft allemaal bijgedragen aan een succesvolle telling. We willen dan ook iedereen die op welke manier dan ook heeft meegewerkt, heel hartelijk danken! Dankzij u weten we weer iets meer over overwintering en trekgedrag van ooievaars.
 

Veel hulp

Veel mensen hebben gewoon extra op ooievaars gelet, anderen hebben lokaal een telling georganiseerd. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Vogel- Vleermuis- en Vlinderwerkgroep Noordrand uit Rotterdam en Vogelwacht de Maasheggen uit Beugen. Dat levert nauwkeurige informatie op. Verschillende waarnemingen zijn ondersteund met foto's. Enkele daarvan hebben we in dit artikel opgenomen.
 

Overwinteraar in Boskoop, meerdere keren gemeld

Dubbeltellingen en twijfelgevallen

Bij een telling als deze loop je natuurlijk het risico van dubbeltellingen. Om dit te voorkomen hebben we de meldingen uit hetzelfde gebied zorgvuldig met elkaar vergeleken. Soms werden grote zilverreigers voor ooievaars aangezien. Begeleidende foto's maakten dat duidelijk. Veel meldingen werden bevestigd, doordat meerdere mensen op dezelfde tijd en plaats ooievaars hadden gezien. Vaak was er maar één melder. Er zijn ongetwijfeld ook ooievaars helemaal niet gemeld. Ooievaars die buiten het telweekend zijn gemeld, zijn niet meegeteld in het totaal. We zijn wel blij met deze meldingen. Ze zeggen iets over hoe de ooievaars zich verplaatsen over het land.


592 ooievaars

In totaal zijn er in het telweekend 592 ooievaars gezien. Dit is meer dan in 2010, toen werden er 497 gemeld. Dit betekent niet automatisch dat er meer ooievaars hebben overwinterd.
Door de grote belangstelling van de media hebben meer mensen actief naar ooievaars uitgekeken. Dat heeft nu mogelijk een nauwkeuriger aantal opgeleverd dan in 2010. Het aantal kan in 2010 dus hoger hebben gelegen.
In Friesland is een groep ooievaars gezien met buitenlandse ringen. Helaas hebben de melders geen kans gezien de ringen af te lezen. Het is goed mogelijk dat dit ooievaars waren uit Noord-Duitsland of uit nog oostelijker gelegen gebieden, maar hier is dus geen zekerheid over.  Het is mogelijk, dat het een groep buitenlandse ooievaars is die in Nederland overwintert. In dat geval is het een aanvulling op het aantal vogels, dat hier in hun eigen broedgebied overwintert.


Verspreiding over het land

Ooievaarsstations
Enkele concentraties waren te vinden bij de ooievaarsstations in De Schiphorst (161), in Akmarijp (35) en in Zegveld (19).
In de ruimere omgeving van voormalig ooievaarsstation Gorssel zijn totaal 35 ooievaars gemeld, in Groot Ammers (voormalig ooievaarsdorp Het Liesveld) 20 en in de omgeving van ooievaarsstation Rossum 19 exemplaren. Bij de overige (voormalige) ooievaarsstations varieerden de aantallen van 0 tot 8.

Andere grote groepen
In Den Haag overwintert al jaren een groep ooievaars, tijdens deze telling bestond die uit maximaal 33 vogels. Bij Lelystad zijn 18 overwinteraars gemeld. Opvallend was de melding van een rondzwervende groep van 40 bij Zwiggelte in Drenthe en dat geldt ook voor de melding van een groep van 17 aan de noordkant van Tilburg.

 

Bij het nest
Veel overwinterende ooievaars zijn in de buurt van hun nest gebleven. Vaak wordt het nest als slaapplaats gebuikt. Daarnaast zijn er ooievaars gezien op plekken waar ze anders niet zijn. Het betreft dan vogels die hun nestplaats wel hebben verlaten en kennelijk wat rondzwerven op zoek naar voedsel. Meldingen hiervan kwamen onder andere uit Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Limburg.


Redenen om niet op trek te gaan

Er wordt veel gezegd en geschreven over de redenen waarom ooievaars niet op trek gaan. Vaak wordt gesteld dat ooievaars op trek moéten gaan, maar is dat wel zo?

Van alle leeftijden
Soms wordt verondersteld dat het juist de oudere vogels zijn die overwinteren, vogels die ooit uit gevangenschap zijn vrijgelaten. Dit blijkt niet het geval te zijn. Er zijn nog maar weinig ooievaars in leven die uit kooien zijn vrijgelaten. Uit ringaflezingen blijkt dat de groep overwinterende ooievaars bestaat uit vogels van alle leeftijden. Je zou kunnen zeggen dat er binnen iedere leeftijdsgroep vogels zijn die op trek gaan en vogels die blijven.
 

Amstelpark, Amstelveen

Klimaat en risicospreiding
Ooievaars uit de binnenlanden van Oost-Europa hebben geen keus. De winters zijn zo extreem dat op trek gaan de enige manier van overleven is. In Nederland is het klimaat veel milder. Vaak zijn de winters zo zacht, dat het heel goed mogelijk is om de winter te overleven. Mogelijk kiezen ooievaars daarom voor overwintering in Nederland.
Op trek gaan is risicovol, maar niet op trek gaan kan ook gevaarlijk zijn, als koude winters lang aanhouden. Wanneer binnen een soort een deel van de populatie wel op trek gaat en een deel niet, dan zou je het kunnen zien als risicospreiding. Wellicht is dit op ooievaars van toepassing.

Voorburg


Effect van bijvoeren
Als de winter streng is en de ooievaars zijn gebleven, dan ligt het voor de hand dat mensen gaan bijvoeren. Daar is niets op tegen, zou je zeggen, hetzelfde wordt immers gedaan met vogels in de tuin. Wie hangt er niet een vetbolletje op?
Toch kan er bij ooievaars een probleem ontstaan. Jonge ooievaars gaan normaalgesproken allemaal op trek. Er zijn af en toe achterblijvers. Soms is het verklaarbaar, het zijn bijvoorbeeld hele late jongen die, toen ze eigenlijk weg moesten, lichamelijk nog niet zover waren.
Vaak is de oorzaak het bijvoeren. Wanneer royaal wordt bijgevoerd in de tijd dat de jongen op trek moeten (vanaf begin augustus), ervaren ze geen dreigende voedselschaarste. De drang om daadwerkelijk op trek te gaan is te gering. Het gevolg kan zijn, dat ooievaars blijven en afhankelijk worden van mensen, terwijl dat niet nodig was geweest. Ook tijdens deze wintertelling zijn er afhankelijke overwinterende ooievaarsgezinnen gemeld.
Bij de (voormalige) ooievaarsstations wordt hier rekening mee gehouden. Er blijven daar dan ook maar zelden jonge ooievaars achter.


Zwart-wit

Het hele verhaal rondom trek is dus lang niet zo zwart-wit als de ooievaar zelf. Vogelgedrag kan veranderen, het past zich aan veranderende omstandigheden aan. Futen overleven tegenwoordig prima in de stad en in Nederland zie je de laatste jaren opeens overal grote zilverreigers. Dat is vanuit de vogelsoort gezien natuurlijk gedrag. Als ooievaars in Nederland overwinteren, omdat veranderende omstandigheden dat toelaten, dan is dat voor de vogels zelf natuurlijk gedrag. Oorzaken van deze gedragsverandering zijn wellicht zo groot, dat wij ze niet kunnen bevatten. Het reikt verder dan de vraag of je nu wel of niet moet bijvoeren. Denk hierbij aan klimaatverandering door opwarming van de aarde.
De stelling dat álle ooievaars op trek móéten gaan, is dus te zwart-wit. We streven naar een ooievaarspopulatie die zich natuurlijk gedraagt en op een natuurlijke manier reageert op veranderende omstandigheden.